Jak zapobiegać otyłości u dzieci już w czasie ciąży

Zwiększony apetyt dziecka może doprowadzić do nadwagi, a nawet otyłości, której konsekwencją są poważne problemy zdrowotne. Maluchy z nadmiarem masy ciała gorzej się rozwijają, później zaczynają raczkować i chodzić, a nadmiar tłuszczu wokół serca i innych narządów może pogorszyć ich funkcjonowanie. Ponadto raz wytworzone komórki tłuszczowe nie znikają - mogą tylko zwiększać lub zmniejszać swoje rozmiary.
Duże znaczenie w "programowaniu" apetytu dziecka ma odżywianie matki w czasie ciąży. Jeśli w tym czasie dieta jest zbyt uboga i nie dostarcza maleństwu dostatecznej ilości składników odżywczych, tj. białka, tłuszczów, witamin czy minerałów, może to spowodować, że po urodzeniu dziecko instynktownie będzie zjadało nadmierne ilości pożywienia, rekompensując sobie wcześniejsze niedobory. Może to doprowadzić do zwiększonego nagromadzenia tkanki tłuszczowej i w konsekwencji do nadwagi lub nawet otyłości.
Nadmierny apetyt dziecka może być spowodowany również sytuacją odwrotną. Jeśli dieta mamy podczas ciąży była zbyt kaloryczna, mogło to spowodować wytworzenie nadmiernej ilości komórek tłuszczowych, które u niemowląt stają się bardzo podatne na zwiększanie swoich rozmiarów.
Chwilę po narodzinach dziecka zwykle podejmujemy decyzje o sposobie jego karmienia. To bardzo ważny moment, ponieważ wpływa na kształtowanie przemiany materii na cale życie. Karmienie piersią to najlepszy sposób żywienia niemowląt. Oprócz wiadomych zalet warto pamiętać, że niemowlęta odżywiane w ten sposób mają mniejszą skłonność do nadwagi i otyłości niż dzieci, którym podaje się mleko modyfikowane, ale nie jest to oczywiście regułą.
Pamiętajmy jednak, że niemowlęta są na ogół pulchniejsze niż starsze dzieci z uwagi na to, że mało się poruszają. Dopiero wówczas, gdy zaczynają raczkować, a później chodzić, powoli tracą tkankę tłuszczową.
Okres po pierwszym półroczu życia dziecka, kiedy do jego diety wprowadzamy posiłki uzupełniające, to czas kształtowania się jego upodobań smakowych. Bardzo ważne jest, aby wówczas zwrócić uwagę na staranne dobranie posiłków. Wykształcone w dzieciństwie nawyki żywieniowe pozostają na całe życie.
Zadbajmy o urozmaicenie diety dziecka. Niemowlęta, które wcześnie poznały smak wielu owoców i warzyw, chętnie same sięgają po nie w późniejszym wieku. Pamiętajmy jednak o podstawowej zasadzie, że nowe pozycje w jadłospisie wprowadzamy powoli, po jednym, obserwując, czy przypadkiem niektóre z nich nie uczulają naszego dziecka.
Niemowlęta i małe dzieci - w przeciwieństwie do osób dorosłych - mają zdolność samoregulacji ilości przyjmowanych pokarmów. Nadmierne porcje początkowo wywołują u dziecka gwałtowną odmowę jedzenia. Jednak przyzwyczajenie do nich sprawi, że malec będzie jadł więcej, niż wynika to z jego zapotrzebowania. Konsekwencją takiego postępowania mogą być późniejsze problemy żywieniowe i zdrowotne.
ZA DUŻO KOCHANEGO CIAŁKA
Jeśli mimo wszystko maluch przybiera na wadze szybciej niż jego rówieśnicy, warto zastanowić się, jak to uregulować.
W przypadku, gdy dziecko jest karmione piersią, spróbujmy wydłużyć przerwy między karmieniami i nie proponować piersi za każdym razem, gdy zapłacze. Sprawdźmy raczej, czy malec ma sucho w pieluszce, a może czuje się samotnie i chce żeby go przytulić lub wziąć na ręce. Nie traktujmy karmienia jako sposobu na uspokojenie i pocieszenie.
Podobną zasadę zastosujmy w przypadku, gdy podajemy dziecku mleko modyfikowane. Warto jest sprawdzić, czy mieszanka przygotowywana jest zgodnie z instrukcją podaną na opakowaniu. Dodając większą ilość proszku niepotrzebnie zwiększamy ilość kalorii. Dodatkowo nie podawajmy między karmieniami słodkich płynów, a w zamian nauczmy dziecko pić wodę źródlaną. Nie dosładzajmy mleka. Nie przyspieszajmy tempa karmienia, powiększając dziurkę w smoczku od butelki. Uważa się, że szybkie jedzenie jest jedną z przyczyn otyłości.
Dbając o właściwą masę ciała dziecka w okresie, kiedy zaczynamy wprowadzać posiłki uzupełniające, zatroszczmy się o odpowiedni dobór pokarmów, który dostarczy organizmowi właściwej ilości składników pokarmowych w odpowiednich proporcjach, a tym samym zagwarantuje malcowi zdrowy rozwój.
NAJWAŻNIEJSZE ZASADY, O KTÓRYCH WARTO PAMIĘTAĆ KOMPONUJĄC POSIŁKI DLA NIEMOWLĘCIA I MAŁEGO DZIECKA, TO:
1. Nie ograniczajmy tłuszczu, ale zadbajmy o jego odpowiednią jakość: świeże masło, oliwa z oliwek, olej sojowy i rzepakowy niskoerukowy dodawane do papek jarzynowych są niezbędne do kształtowania się układu nerwowego i siatkówki oka.
2. Ograniczmy cukier w każdej postaci. Nie dosładzajmy napojów i mleka modyfikowanego. W ten sposób dostarczamy zbędnych kalorii.
3. Zmniejszmy ilość soków owocowych. Zamiast nich do picia podawajmy wodę źródlaną, która nie dostarcza żadnych kalorii
4. Nie podawajmy niemowlęciu zbyt dużych ilości białka, ponieważ może to doprowadzić do wzrostu liczby i objętości komórek tłuszczowych.
5. Nie stosujmy u dziecka diety wegetariańskiej. Pokarmy mięsne są źródłem takich niezbędnych dla rozwoju maleństwa składników jak wysokiej wartości białko, żelazo, cynk czy witamina B12.
6. Jeśli malec raczkuje, zachęcajmy go jak najczęściej do zabawy w ruchu.
ILE MALUCH POWINIEN JEŚĆ?
Niemowlęta do 1. roku życia - zarówno te karmione piersią jak i mlekiem modyfikowanym - powinny być karmione zgodnie ze schematem i modelem żywienia niemowląt (2007). Zazwyczaj podczas kontroli, lekarz na bieżąco udziela informacji o kolejności i rodzaju wprowadzanych produktów. W pierwszym półroczu życia zapotrzebowanie na energię wynosi około 600 kcal, w drugim - 700 kcal. Jeśli jednak mamy wątpliwości co do odpowiednich ilości pożywienia podawanemu maluchowi, najlepiej udać się do wykwalifikowanego dietetyka, który oceni jadłospis i zaproponuje ewentualne zmiany.
dr n. med. Aneta Czerwonogrodzka, dietetyk, Zakład Żywienia Człowieka, Warszawski Uniwersytet Medyczny