Witaminy dla dzieci w produktach spożywczych

W ciągu pierwszego roku życia maluch zwykle trzykrotnie zwiększa swoją masę urodzeniową. To szybkie tempo wzrostu jest możliwe tylko w przypadku dostarczenia organizmowi odpowiedniej ilości energii i właściwych składników odżywczych. Energia pochodzi głównie z przemian tłuszczów i węglowodanów, ale reakcje te nie mogą się odbywać i prawidłowo zachodzić bez niezbędnych witamin i składników mineralnych.

 

Skład diety dziecka wpływa nie tylko na jego masę ciała, ale także na samopoczucie, wygląd i zachowanie. Tak więc odpowiedni poziom witamin jest konieczny do zachowania zdrowia i prawidłowego rozwoju. Jeśli dziecko otrzymuje urozmaicone pożywienie, to nie trzeba się martwić o ich niedobory. Bywa jednak, że malec nie zawsze równie chętnie zjada to, co mu podajemy. Dlatego warto wiedzieć, gdzie występuje dana witamina, aby móc skutecznie zastąpić te produkty, których malec nie lubi, innymi - równie zdrowymi zamiennikami.

 

Witaminy są składnikami odżywczymi, niezbędnymi do życia i normalnego funkcjonowania. Organizm człowieka - z nielicznymi wyjątkami - nie potrafi ich wytwarzać, dlatego najkorzystniej jest, jeśli dostarczane są z pożywieniem codziennie i w odpowiednich ilościach.

Każda witamina pełni w ustroju określoną, konkretną i niepowtarzalną funkcję. Dzieli się je na rozpuszczalne w tłuszczach - witamina A, E, D i K oraz w wodzie - witamina C i witaminy z grupy B.

Ich niedobór powoduje wystąpienie objawów chorobowych (tzw. hipowitaminozy), ale również nadmiar niektórych może być szkodliwy (tzw. hiperwitaminoza). Najczęściej dotyczy on witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, których zbyt duże ilości są magazynowane w organizmie i mogą być toksyczne dla malucha.

Objawy niedoboru i nadmiaru poszczególnych witamin oraz ich źródła pokarmowe

Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach

Witaminy rozpuszczalne w wodzie

Czy dziecko zjada odpowiednią ilość witamin?

Dobrze zbilansowana i urozmaicona dieta zazwyczaj dostarcza odpowiednich dawek witamin. Jeśli więc dziecko nie jest "niejadkiem", nie powinny grozić mu niedobory. Jeżeli jednak mamy wątpliwości, czy malec otrzymuje dostateczne ilości tych ważnych składników, najlepiej spisywać jego jadłospis przez kolejnych 7 lub 10 dni, a następnie pokazać go dietetykowi bądź lekarzowi.

Kiedy podawać dziecku witaminy w postaci suplementu?

Zazwyczaj odpowiednio skomponowane zestawy witamin w postaci preparatów podaje się dzieciom, u których np. po przebytej infekcji układ odpornościowy uległ osłabieniu. Zwykle postępuje się w ten sposób u maluchów po przebytej antybiotykoterapii. Pamiętajmy, że raczej nie powinno podawać się suplementów w czasie trwania infekcji, ponieważ mogą one pobudzać wzrost szkodliwych bakterii i wirusów. Dzieci, które często chorują i są anemiczne, potrzebują dodatkowych porcji witamin szczególnie zimą i wczesną wiosną. Również podczas gwałtownych skoków wzrostowych (około 4. - 6. roku życia i w okresie dojrzewania) dieta może okazać się niewystarczająca.

 

Dzieciom nie powinno się podawać preparatów zawierających pojedyncze witaminy. Mogą one konkurować z wchłanianiem innych składników odżywczych i powodować brak równowagi między nimi. Nie dotyczy to jednak witaminy D. Organizm malca czerpie ją częściowo z pożywienia, ale także pewne jej ilości wytwarza w skórze pod wpływem promieniowania słonecznego. W warunkach klimatycznych panujących w Polsce jest zbyt mało słońca, dodatkowo dzieci zjadają niewystarczające ilości pokarmów będących jej źródłem (produkty mleczne i ryby), dlatego dietę niektórych maluchów - nie tylko niemowląt - trzeba dodatkowo uzupełniać suplementem witaminy D. Należy jednak pamiętać, że żadnych preparatów witaminowych nie można podawać dziecku bez konsultacji z lekarzem.

Fakty i mity na temat witamin

Niektóre dzieci są bardziej narażone na niedobory witamin niż inne.

TAK. Każde dziecko, którego dieta jest bogata w pokarmy zawierające duże ilości cukru, tłuszczów, tj. słodyczy, cukierków, chipsów oraz innych przekąsek jest bardziej narażone na niedobory witamin. Paradoksalnie problem ten może dotyczyć dzieci z nadmierną masą ciała. Ich jadłospisy bywają źle zbilansowane i ubogie w składniki odżywcze, w związku z czym niedobory witamin występują u nich częstej niż u ich szczupłych rówieśników. Także dzieci, które są tzw. "niejadkami" mogą spożywać niedostateczne ich ilości.

 

Dietę dziecka karmionego mlekiem modyfikowanym należy wzbogacać w witaminę D.

To zależy. W takim przypadku łatwo oszacować ile mieszanki, a wraz z nią i witaminy D dziecko spożyło danego dnia. Jeśli średnio przyjmuje ono zalecaną dzienną dawkę, czyli 800 j.m. to nie ma powodu do uzupełniania tej witaminy. Jeśli jednak niemowlę wypija zbyt małe ilości mleka, dobrze byłoby podawać mu dodatkowo tę witaminę w postaci preparatu. Zawsze jednak w pierwszej kolejności trzeba skonsultować się z lekarzem pediatrą.

 

Nadmiar niektórych witamin może maskować objawy różnych chorób

TAK. Na przykład nadmiar kwasu foliowego może maskować objawy anemii złośliwej wywołanej niedoborem żelaza.

 

Nadmiar witaminy A jest toksyczny.

To zależy. Nadmiar witaminy A może gromadzić się w organizmie i powodować objawy takie jak np. niewyraźne widzenie, owrzodzenie warg, wymioty czy powiększenie wątroby. Taka sytuacja nie dotyczy jednak jej prekursora czyli beta - karotenu, z którego powstaje. Jest on uzyskiwany z pokarmów roślinnych i przekształcany w organizmie w witaminę A tylko w przypadku, gdy jest jej za mało, a jego nadmiar jest wydalany z organizmu.

 

W trakcie kuracji antybiotykowej należy podawać dziecku preparaty witaminowe, które wzmocnią jego odporność.

NIE. Podczas antybiotykoterapii nie powinno się podawać dzieciom preparatów witaminowych, ponieważ oprócz wzmocnienia organizmu dziecka, wzmacniają one także odporność drobnoustrojów wywołujących infekcję.

Natomiast po chorobie stosowanie suplementów ma swoje uzasadnienie. Jednak nie muszą to być witaminy w postaci syropów, kropli czy tabletek. Lepiej zadbać o zdrowa, pełną witamin dietę.

 

Nadmiar witaminy C jest wydalany z organizmu, dlatego można ją podawać maluchowi codziennie bez obawy jej przedawkowania.

Niestety nie. Przy stosowaniu bardzo wysokich dawek mogą wystąpić objawy przedawkowania (zwiększone wydalanie moczu, wymioty) dlatego bez konsultacji z lekarzem pediatrą witaminę C można podawać maluchom przez ok. 3 - 4 dni.

Warto wiedzieć, że:

• Większość produktów spożywczych (np. płatki śniadaniowe, soki owocowe, a nawet wędliny) przeznaczonych specjalnie dla dzieci jest wzbogacona w witaminy i składniki mineralne. Dobrze jest zwracać uwagę na informacje zamieszczane na opakowaniu, aby nie przekroczyć zalecanych dawek tych składników.
• Suplementy bardzo często zawierają cukier, sztuczne barwniki i inne substancje dodatkowe. Warto więc czytać etykiety preparatów witaminowych i wybierać takie, które ich nie zawierają.

 

dr n. med. Aneta Czerwonogrodzka, dietetyk, Zakład Żywienia Człowieka, Warszawski Uniwersytet Medyczny