I trymestr - progesteron, estrogen, opryszczka w ciąży

Największe zmiany w ciele mamy wywołują wtedy hormony. Przygotowują one organizm do czekającej go wytężonej pracy. Nad produkcją niektórych czuwa przysadka mózgowa, inne wytwarzane są w jajnikach, tarczycy i łożysku. Zmiany hormonalne mogą powodować efekty uboczne, które w tym przypadku świadczą o tym, że ciąża rozwija się prawidłowo.

 

Progesteron - jeden z najważniejszych hormonów odpowiedzialnych za utrzymanie ciąży. Spadek jego stężenia pod koniec ciąży jest jednym z czynników wyzwalających poród.

Progesteron wywołuje rozluźnienie niektórych mięśni, co zapobiega przedwczesnemu porodowi, rozszerza naczynia krwionośne, obniża ciśnienie krwi i może wywoływać uczucie osłabienia, wolniejszą pracę układu pokarmowego powodującą niestrawności i zaparcia. Wpływa na nastroje, podnosi temperaturę ciała, przyspiesza oddychanie, może powodować nudności. Oddziałuje również na przygotowanie piersi do porodu.

 

Estrogen - powoduje powiększenie się brodawek sutkowych i stymuluje rozwój gruczołów mlecznych. Wzmacnia ściany macicy, aby dała sobie radę z potężnymi skurczami w czasie porodu. Rozluźnia niektóre tkanki, zwłaszcza więzadła i stawy - może to powodować żylaki, bóle miednicy i pleców.

Ludzka gonadotropina kosmówkowa oraz laktogen łożyskowy produkowane są przez łożysko i występują jedynie podczas ciąży. Gonadotropina kosmówkowa stymuluje tarczycę do produkcji zwiększonej ilości tyroksyny, co przyspiesza przemianę materii. Laktogen jest związany z powiększeniem piersi.

Zmiany, jakich powinna spodziewać się przyszła mama

Zmiany w wyglądzie

W tym stadium zmiany w wyglądzie nie są jeszcze zbyt duże. Prawdopodobnie tylko mama i jej najbliżsi są w stanie je zauważyć. Macica pod koniec trzeciego miesiąca jest wielkości pomarańczy i pozostaje z reguły nadal schowana w miednicy. Obwód w tali może być tylko minimalnie większy, a brzuch leciutko się uwypuklać.

Znacznie powiększa się za to objętość piersi i w miarę rozwoju przewodów mlecznych stają się one bardziej wrażliwe. W tym czasie mama może już zacząć przybierać na wadze - organizm zaczyna tworzyć rezerwy tłuszczowe, z których będzie czerpał energię. Ale jeśli nawet mama straci w tym okresie kilka kilogramów, nie ma to większego znaczenia, ponieważ i tak maleństwo będzie czerpało z jej organizmu wszystkie niezbędne substancje.

Zmiany w organizmie

Gdy organizm przygotowuje się do ciąży, zachodzi w nim wiele zmian:

• Tempo przemiany materii wzrasta o 10-25%

• Tętno i wydajność serca wzrasta nawet o 40%

• Rośnie częstotliwość oddechów

• Włókna macicy grubieją i wydłużają się

• Piersi rosną i stają się bardziej wrażliwe

• Otoczka brodawki sutkowej ciemnieje, rozwijają się przewody mleczne

Zmiany emocjonalne i odczucia fizyczne

W pierwszych tygodniach ciąży dominującym uczuciem jest zmęczenie i tzw. poranne nudności. Mdłości mogą przybrać różne formy - od lekkiego niesmaku w ustach do całodziennych wymiotów.

Odczucia fizyczne:

• Zmęczenie

• Nudności (możliwe wymioty)

• Zaparcia

• Potrzeba częstego oddawania moczu

• Zachcianki i awersje żywieniowe

• Zmiany w piersiach

• Omdlenia i zawroty głowy

• Wzdęcia żołądka

Emocje:

• Radość, ale też wątpliwości i obawy

• Łatwe irytowanie się, zmiany w nastroju, płaczliwość

• Problemy z podejmowaniem nawet najprostszych decyzji

Kilka rad dla mamy

Kobieta w ciąży jest całym światem dla nowego życia. Powinna być dla siebie dobra i wyrozumiała. Powinna tego samego wymagać też od otoczenia. Wszystkie uciążliwe objawy pierwszych tygodni, potęgujące się zmęczenie czy zmiany emocjonalne są wynikiem zmian zachodzących w jej ciele i nie można ich uniknąć - a jedynie łagodzić.

Powiększające się piersi dobrze jest smarować kremem nawilżającym już od pierwszych tygodni ciąży.

Wrażliwość na zapachy

To skutek zmian hormonalnych, ale nie musi się pojawić. Jeśli jakieś zapachy są drażniące, najlepiej próbować ich unikać. Ta dolegliwość wkrótce minie.

Apetyt lub awersja do niektórych potraw

W czasie ciąży zmieniają się upodobani smakowe, choć opowieści o zachciankach są z reguły mocno przesadzone. Najlepiej jeść po prostu to, na co ma się ochotę, pamiętając, żeby odżywiać się zdrowo.

Nudności

Zdarzają się połowie kobiet w ciąży. Najczęściej występują rano, zaraz po wstaniu - dlatego najlepszym sposobem jest zjedzenie lekkiej przekąski jeszcze w łóżku. Dobrze jest zastąpić główne posiłki kilkoma mniejszymi. Dobrze też dużo teraz pić. 1-2 szklanki niegazowanej wody - to prosty, a dość skuteczny sposób na niwelowanie uczucia nudności.

Uczucie zmęczenia

Od początku ciąży organizm mamy pracuje ciężej niż kiedykolwiek wcześniej. Aby mógł sprostać zadaniom, jakie przed nim stoją, metabolizm zwiększa się prawie o 1/5! Serce pracuje ciężej, oddechy są przyspieszone.

Przy tak znacznym wysiłku mama ma prawo czuć się zmęczona. Jej organizm swoim niewiarygodnym zmęczeniem oznajmia: "Tu się pracuje!" Nie powinna z tym walczyć. Najlepszym sposobem jest więcej odpoczynku w czasie dnia i wczesnym wieczorem.

Częste oddawanie moczu

We wczesnym okresie ciąży powiększająca się macica uciska pęcherz, zmniejszając jego pojemność. Wydajniejsze natomiast staje się tempo pracy nerek, co związane jest z większą pracą układu krążenia i burzą hormonalną. Efektem tego jest niemal ciągła potrzeba oddawania moczu.

Te doznania zmniejszą się pod koniec pierwszego trymestru, kiedy macica podniesie się i przestanie uciskać pęcherz. Póki co, należy poddać się potrzebom organizmu. I za wszelka cenę nie ograniczać ilości spożywanych płynów. Są one niezbędne, nawet w większej ilości, dla stworzenia bezpiecznego środowiska, w którym rozwija się maleństwo.

Zawroty głowy

Spowodowane są zmianami ciśnienia tętniczego w czasie ciąży. W przypadku uczucia osłabienia najlepiej powoli usiąść, wziąć kilka głębokich oddechów i nie wykonywać żadnych gwałtownych ruchów. Jeżeli jest taka możliwość - najlepiej się położyć z lekko uniesionymi nogami.

Wzdęcia

Organizm pracuje bez wytchnienia, ale hormony podtrzymujące ciążę, szczególnie progesteron, mogą spowolnić niektóre funkcje, zwłaszcza pracę układu trawiennego. Skutek tego jest mało przyjemny, ale nieuchronny: bóle brzucha, wzdęcia, gazy, ociężałość, zgaga, niestrawność i zaparcia.

Natężenie tych nieprzyjemnych objawów można łagodzić pijąc więcej płynów, unikając ciężkostrawnych potraw, wprowadzając dietę bogatą w błonnik. Pij więc codziennie przynajmniej 1,5 litra niegazowanej, niskozmineralizowanej wody źródlanej i nie zapominaj o diecie bogatej w błonnik.

Bóle głowy

Zmiany hormonalne, głód, uderzenia gorąca czy zmęczenie mogą powodować bóle głowy.

Bez względu na ich nasilenie - nie należy przyjmować żadnych środków farmakologicznych bez konsultacji z lekarzem. Zanim mama sięgnie po jakikolwiek lek, powinna spróbować zaczerpnąć świeżego powietrza, pomasować skronie albo odpocząć.

Im wcześniej kobieta dowie się, że jest w ciąży, tym więcej czasu ma na to, żeby przeprowadzić zmiany w swoim trybie życia tak, aby umożliwić maleństwu optymalne warunki do rozwoju.

Niewątpliwie jedną z pierwszych osób, z którymi mama powinna się skontaktować, jest lekarz.

Ginekolodzy uważają, że najlepszym okresem na pierwszą wizytę jest czas pomiędzy 7 a 9 tygodniem ciąży, czyli mniej więcej pięć tygodni od poczęcia. Po 9. tygodniu może być za późno na rady dotyczące okresu, który w rozwoju dziecka jest kluczowy.

Polskie Towarzystwo Ginekologiczne rekomenduje wizyty lekarskie co miesiąc - począwszy od 7-9 tygodnia ciąży. W zależności od okresu rozwoju maleństwa zalecane są różne badania kontrolne. Ginekolodzy bardzo podkreślają znaczenie opieki lekarskiej nad kobietą ciężarną, a terminarz badań wizyt przedporodowych jest nawet określony aktem ustawodawczym.

Z jakich elementów powinna składać się pierwsza wizyta u ginekologa?

Szczegółowy wywiad

Obejmuje rodziców, dziadków, informacje o cyklach miesiączkowych, poprzednich ciążach, porodach, trybie życia, o chorobach, ewentualnych wadach płodu i uwarunkowaniach genetycznych w rodzinie ciężarnej i jej partnera.

Badanie ogólne

Ocenie podlega ogólny stan zdrowia mamy, włączając w to stan piersi, płuc, serca. Sprawdza się wagę i mierzy ciśnienie krwi, co pozwoli na stworzenie bazy porównawczej dla późniejszych zmian.

Badanie ginekologiczne

Jest to badanie całego systemu rozrodczego. Podczas niego określa się również wielkość i położenie macicy.

Wyznaczanie przybliżonego terminu porodu

Punktem wyjścia jest zazwyczaj pierwszy dzień ostatniej miesiączki, więc dobrze przypomnieć sobie tą datę przed wizytą u lekarza.

Badania laboratoryjne

Mają za zadanie określić stan zdrowia mamy, a co za tym idzie - zdrowia dziecka - i wykryć ewentualne nieprawidłowości, których nie można wykryć w badaniu ogólnym.

Test ciążowy

Badanie krwi lub moczu w celu stwierdzenia ciąży często wykonuje się jako pierwsze. Nie jest ono jednak niezbędne, jeżeli domowy test ciążowy wypadł pozytywnie, a badanie ginekologiczne potwierdza ten wynik.

Pomiar ciśnienia tętniczego

Badanie to przeprowadzone na początku ciąży pokazuje normalne ciśnienie tętnicze mamy. Można z nim porównać późniejsze odczyty.

Niewielkie zmiany ciśnienia tętniczego są w ciąży czymś normalnym. Lekarza interesują raczej duże skoki ciśnienia, które mogą świadczyć o nadciśnieniu wywołanym ciążą, co niestety jest niepokojące.

Badanie moczu

Przy każdej wizycie u lekarza do badania pobierana jest próbka moczu w celu sprawdzenia, czy nie ma w nim białka, erytrocytów, albo bakterii. Ich obecność mogłoby świadczyć o chorobie pęcherza albo nerek z zakażeniem dróg moczowych włącznie.

Cukier w moczu może być oznaką cukrzycy, a białko - albumina - może wskazywać na stan przedrzucawkowy albo zaburzenia czynności nerek. Badanie moczu służy również do oznaczania stężenia (ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej, która miedzy innymi jest czynnikiem potwierdzającym obecności ciąży).

Cytologia i niekiedy wymaz z pochwy

Z szyjki macicy pobiera się komórki w celu wykrycia ewentualnych zmian zapalnych i przednowotworowych. Natomiast wymaz z pochwy pobiera się w celu wykrycia rzęsistka pochwowego, chlamydii, rzeżączki oraz nieswoistych bakteryjnych zakażeń pochwy, które - nieleczone - mogą doprowadzić do przedwczesnego porodu.

Badanie krwi oraz czynnika Rh

Badanie krwi podczas pierwszej wizyty ma na celu ustalenie grupy krwi mamy oraz obecności czynnika Rh. Jednocześnie ustala się, czy we krwi nie ma przeciwciał przeciwko czynnikowi Rh.

Czynnik Rh to białko występujące na powierzchni krwinek czerwonych, zwane antygenem Rh. Jeżeli u mamy nie występuje taki antygen (czynnik Rh jest ujemny), a u płodu występuje (odziedziczony po ojcu, który ma czynnik Rh dodatni), to matka może uczulić się na ten czynnik, kiedy jej krew zmiesza się z krwią płodu. Nie ma to większego znaczenia dla pierwszej ciąży, ale przy następnej, jeżeli płód będzie miał znów czynnik Rh dodatni, organizm mamy wytworzy przeciwko niemu przeciwciała do zwalczania czegoś, co jest rozpoznawane jako ciało obce. Przeciwciała przenikają wtedy przez łożysko i niszczą krwinki dziecka, co jest dla niego bardzo niebezpieczne. Mamy wówczas do czynienia z konfliktem serologicznym. Jeżeli mama ma czynnik Rh ujemny, otrzyma miedzy 28. a 29. tygodniem ciąży i na 72 godziny przed porodem immunoglobinę Rh, co zapobiegnie wytwarzaniu przez jej organizm przeciwciał zwalczających krwinki płodu.

Badanie niedokrwistości (anemii)

Jest to badanie poziomu hemoglobiny i liczby krwinek czerwonych (erytrocytów). Hemoglobina jest białkiem znajdującym się na erytrocytach i to właśnie ona przenosi tlen. Jeśli jest jej za mało - rozpoznaje się niedokrwistość. W większości przypadków anemię leczy się łatwo, bo najczęściej jej przyczyną jest niedobór żelaza. Lekarz zleca więc spożywanie pokarmów bogatych w ten składnik oraz przyjmowanie preparatów zawierających żelazo.

Odporność na różyczkę

Zachorowanie mamy na różyczkę w pierwszym trymestrze ciąży jest bardzo niebezpieczne dla płodu. Rutynowo zalecane jest więc sprawdzenie, czy mama jest uodporniona na ta chorobę - tzn. czy ją przebyła w dzieciństwie i ma naturalną odporność, czy może była szczepiona i też jest uodporniona. Jeśli kobieta nie jest uodporniona, musi za wszelką cenę unikać ryzyka zarażenia ta chorobą.

Toksoplazmoza

Bardzo często źródłem zakażenia są koty. Kobieta ciężarna, bez względu na to, czy w domu jest kot, czy go nie ma - powinna przeprowadzić badanie krwi na toksoplazmy. W przypadku ich wykrycia, podejmuje się odpowiednie leczenie, aby uniknąć uszkodzenia płodu.

Choroby przenoszone droga płciową

Zakażenie chlamydiami, kiłą, opryszczka płciową i innymi chorobami przenoszonymi drogami płciowymi może być również niebezpieczne dla płodu. Jeżeli wcześnie się je wykryje, można je leczyć, zabezpieczając dziecko przed ryzykiem.

AIDS

Jest to stosunkowo nowe badanie. Obecnie lekarze zalecają przeprowadzenie go wszystkim kobietom spodziewającym się dziecka, ponieważ wczesne podanie leków zmniejsza ryzyko przeniesienia wirusa AIDS z mamy na dziecko.

Zaburzenia genetyczne

Kierując się wywiadem rodzinnym lekarz może zlecić wykonanie badanie krwi przyszłej mamy i taty pod katem zaburzeń genetycznych, które w pewnych populacjach występują częściej niż w innych.

PIERWSZE BADANIE ULTRASONOGRAFICZNE (USG)!

Dla większości rodziców badanie to jest równoznaczne z pierwszym "zdjęciem" dziecka albo odpowiedzią na pytanie chłopiec czy dziewczynka?

Ale tak naprawdę badanie USG ma o wiele większe znaczenie i wykonuje się je z ważnych przyczyn medycznych. Jest rutynowym elementem opieki nad ciężarną. Pozwala na uzyskanie ogromnej ilości informacji i nie stanowi istotnego zagrożenia dla zdrowia matki i dziecka.

Ginekolodzy zalecają co najmniej trzy obowiązkowe badania USG w ciąży:

• Między 11. a 14. tygodniem ciąży

• Miedzy 21. a 26. tygodniem ciąży

• Miedzy 27. a 32. tygodniem ciąży

Dodatkowo często wykonywane jest badanie pod sam koniec ciąży, które pozwala określić wagę urodzeniową dziecka i jej ewentualny wpływ na przebieg porodu.

W aparatach ultrasonograficznych do obrazowania wykorzystywane są własności fal dźwiękowych. Przenikają one przez ciało, odbijają się od tkanek i wracają z różną siłą. W zależności od tego, od jak gęstej tkanki się odbiją, takie będzie natężenie obrazu na monitorze USG. Jeśli będzie to płyn, który ma niską gęstość, na monitorze powstanie ciemne miejsce, jeśli mięsień - jaśniejsze, a jeśli kość - zupełnie białe. Po przyłożeniu sondy do brzucha mamy widać drgający biało-czarny obraz. Jeśli się w niego dokładnie wpatrzymy, pamiętając jak widać poszczególne tkanki, z łatwością rozpoznamy najwspanialszy obraz na świecie - obraz nowego życia.

Zazwyczaj badanie USG trawa kilka - kilkanaście minut. Lekarz przesuwa sondę po brzuchu, rejestrując widok dziecka i łożyska w różnych projekcjach. Uzyskany obraz pozwala precyzyjnie ustalić wiek i rozwój płodu, zlokalizować łożysko, zmierzyć częstość bicia serca, ilość płynu owodniowego czy ocenić ruchliwość płodu i wykryć ewentualne wady rozwojowe.

Badanie USG można przeprowadzić także od strony pochwy. Używa się do niego specjalnej cienkiej i podłużnej sondy z jednorazową osłonką. Tak bada się wczesne ciąże lub diagnozuje niepokojące objawy.

Po koniec pierwszego trymestru zazwyczaj widać już doskonale małego bobaska. Widać rysy twarzyczki - malec robi miny, ziewa, połyka płyn owodniowy. Widać nóżki i rączki - będące w ciągłym ruchu. Widać ruchy oddechowe. Niekiedy można zobaczyć już płeć dziecka.

Podczas badania USG widzimy dziecko w jego pierwotnym, naturalnym środkowisku, jakim jest woda. Płyn owodniowy chroni maleństwo przed urazami mechanicznymi, tłumi dźwięki dochodzące z zewnątrz, a wszelkie ruchy wykonywane przez mamę powodują, że dziecko pływa i lekko się kołysze. To tutaj wytwarza się w małym człowieku zamiłowanie do przebywania w wodzie, środowisku bezpiecznym i przyjemnym.

Ale bezsprzecznie najbardziej przejmującym momentem jest chwila, w której wszyscy w gabinecie słyszą radosne, szybkie uderzenia małego serduszka!

 

 

Opracowane pod kierownictwem prof. dr hab. n. med. Romualda Dębskiego, Klinika Ginekologii i Położnictwa Szpitala im. W. Orłowskiego w Warszawie, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego.