Pierwsze ruchy dziecka, twardy brzuch w ciąży

Do dobrego samopoczucia dołącza świetny wygląd - brzuch oznajmia wszystkim radosną nowinę, dzięki zmianom hormonalnym włosy i skóra nabierają blasku, piersi nabierają zmysłowej pełni, łagodnieją rysy twarzy.

Wtedy tez pojawiają się najbardziej ekscytujące przejawy ciąży - wyczuwalne ruchy dziecka, jego pełny obraz w badaniu USG, odsłonięcie tajemnicy jego płci.

Z tymi nowymi, namacalnymi dowodami życia, ze zmniejszonym ryzykiem poronienia i powstania wad rozwojowych, przyszła mama może całym sercem oddać się planom macierzyńskim.

 

Zmiany, jakich powinna spodziewać się przyszła mama

Zmiany w wyglądzie

Powiększenie brzucha spowodowane ciążą jest już wyraźnie widoczne. Piersi nadal się powiększają. Ciemnieją fragmenty skóry wokół piegów, pieprzyków i brodawek sutkowych.

Może zacząć pojawiać się ciemna linia (kresa czarna) pośrodku brzucha. Stopy, kostki i ręce mogą zacząć nabrzmiewać.

Zmiany w organizmie

• Układ pokarmowy pracuje wolniej

• Wpust żołądka rozluźnia się, powodując czasem zgagę

• Dziąsła stają się nieco gąbczaste, co może być powodem lekkich krwawień

• Serce pracuje znacznie ciężej - przepompowuje 6 litrów krwi na minutę

• Nerki filtrują 25% więcej krwi

• Macica potrzebuje 5 razy więcej krwi niż przed ciążą

 

Zmiany emocjonalne i odczucia fizyczne

W tym okresie mamy są zazwyczaj bardzo ożywione i podekscytowane. Większość problemów spowodowanych jest jedynie spowolnieniem perystaltyki jelit , czego efektem są niestrawności i wzdęcia.

Odczucia fizyczne:

• Więcej energii

• Mniejsza potrzeba częstego oddawania moczu

• Zaparcia

• Zgaga, niestrawność i wzdęcia

• Omdlenia lub zawroty głowy

• Dalsze powiększanie się piersi

• Przekrwienie błony śluzowej nosa i sporadyczne krwawienia

• Wzrastający apetyt

• Lekkie obrzmienie stóp, kostek i rąk

• Żylaki i hemoroidy

• W 20.- 21.tygodniu - pierwsze wyczuwalne ruchy dziecka!

 

Emocje:

• Huśtawka nastrojów może być taka sama jak w I trymestrze lub mniejsza

• Akceptacja swojego stanu - teraz mama naprawdę czuje, że jest w ciąży i jest to bardzo miłe!

• Osłabienie pamięci krótkotrwałej

 

Kilka rad dla mamy

Stopniowo zanikają mdłości, awersja do niektórych zapachów i potraw, maleje uczucie zmęczenia i potrzeba ciągłego oddawania moczu. Organizm przestawia się na wykarmienie dziecka, więc wraca apetyt. Z nim przybieranie na wadze - nawet 400 g tygodniowo.

 

Zgaga

Miedzy 14. a 28. tygodniem ciąży macica gwałtownie rośnie i zaczyna uciskać żołądek, w wyniku czego nasycona kwasami żołądkowymi treść pokarmowa cofa się do przełyku i wywołuje nieprzyjemne uczucie pieczenia w gardle i klatce piersiowej. Procesy trawienia przebiegają dwa razy wolniej niż normalnie.

Najlepszym lekarstwem jest zapobieganie zgadze przez spożywanie większej ilości ale niewielkich posiłków, wolne jedzenie i dokładne przeżuwanie. U wielu kobiet zgagę eliminuje zjedzenie małego jogurtu.

Trudno jednak zgagę eliminować ciągłym podjadaniem czegoś. W ten sposób łatwo przytyć więcej, niż jest to konieczne. Warto zatem mieć zawsze pod ręka butelkę niegazowanej wody źródlanej. Kilka łyków wody dobrej jakości da ulgę, a nie przyniesie zbędnych kilogramów. Ważne jest, aby przy pojawieniu się tych nieprzyjemnych objawów, nie kłaść się - w pozycji pionowej pokarmy łatwiej przechodzą w dół przewodu pokarmowego.

 

Zaparcia/hemoroidy

Te same czynniki, które wywołują zgagę i niestrawność, mogą niemal całkowicie zablokować działanie układu pokarmowego.

Trzy podstawowe sposoby zapobiegania zaparciom to:

• Spożywanie produktów bogatych w błonnik
• Picie co najmniej ośmiu szklanek wody dziennie (najlepiej niegazowanej wody źródlanej)
• Regularne, lekkie ćwiczenia fizyczne

Zaparcia wraz z przekrwieniem miednicy i osłabieniem ścian naczyń krwionośnych mogą prowadzić do powstania hemoroidów - czyli żylaków odbytu. Są to małe guzki wielkości ziarna grochu lub fasoli, nieprzyjemne i bolesne, występujące wewnątrz lub przy ujściu odbytu.

Mogą swędzieć, krwawić, przeszkadzać w chodzeniu i siedzeniu. Objawy można łagodzić lodem, ciepłymi kąpielami, a po konsultacji z lekarzem - czopkami przeciw hemoroidom.

 

Żylaki

Sinawe wypukłości pojawiające się nagle na łydkach wyglądają dramatyczniej niż rozstępy, który boi się każda kobieta.

Powstają wtedy, gdy ściany naczyń rozciągają się tak bardzo, że ich zastawki nie domykają się i w naczyniu żylnym zwiększa się ilość krwi, która rozciąga jego ścianę. Żylakom przeciwdziałają ćwiczenia fizyczne i rozciągające. Wskazane jest unikanie długich okresów stania i siedzenia w miejscu. W czasie odpoczynku dobrze jest trzymać nogi tak, aby stopy były ułożone wyżej niż głowa.

 

Luźniejsze więzadła

Nie tylko brzuch rośnie w czasie ciąży. W ramach ogólnego programu realizowanego przez organizm, który ma na celu ułatwienie dziecku przyjście na świat - poszerzają się także biodra. Hormony: relaksyna i progesteron zaczynają rozluźniać stawy i więzadła tak, aby kości miednicy choć trochę się rozsunęły. Niestety, proces ten wpływa na całe ciało. Mama może mieć gorszą równowagę i słabszy chwyt. Niewiele można z tym zrobić, choć niewątpliwie sytuację poprawiają regularne ćwiczenia fizyczne.

 

Bóle pleców

Nawet kręgosłup nie jest wolny od wpływów powiększającej się macicy i rozluźnienia stawów. Jego naturalne krzywizny powiększają się, co w połączeniu ze zwiększoną masą i zmieniającym się środkiem ciężkości może powodować bóle pleców. Najlepszą obroną jest pamiętanie o prawidłowej postawie we wszystkich sytuacjach, spanie na twardym materacu, noszenie butów na niskim obcasie i ćwiczenia zmniejszające napięcie w plecach.

 

Skurcze nóg

Powodem nagłych i nieprzyjemnych skurczów mięsni są najprawdopodobniej niedobory wapnia i magnezu, niekiedy zaburzenia krążenia. Najlepiej uzupełniać je dietą bogata w te minerały i ustalić z lekarzem preparaty witaminowo-mineralne, które pomogą organizmowi sprostać także innym zadaniom w czasie ciąży. Oprócz wapnia i magnezu mamie i dziecku potrzebny jest bardzo kwas foliowy, jod, fluor i żelazo.

 

Badania w II trymestrze

Jeżeli ciąża rozwija się prawidłowo, kobieta w drugim trymestrze powinna chodzić na badania kontrolne raz w miesiącu. Za każdym razem lekarz bądź położna sprawdzają ciśnienie krwi, wagę ciała, wielkość i położenie macicy. Na zewnątrz brzucha mierzy się odległość dna macicy od brzegu spojenia łonowego. Od około 20. do 36. tygodnia ciąży każdy centymetr tej długości odpowiada w przybliżeniu tygodniowi ciąży.

Rutynowo, podczas każdej wizyty lekarz przeprowadza wywiad, badanie ginekologiczne i ocenę tętna płodu. Powtarzana jest morfologia krwi, badanie ogólne moczu, u kobiet Rh ujemnych jeszcze raz sprawdzana jest obecność przeciwciał anty-Rh.

Między 11. a 14. oraz 21. a 26. tygodniem obowiązkowe są również następne badanie USG, które tym razem wnoszą już o wiele więcej informacji. Obowiązkowy jest także test obciążenia glukozą.

 

Test obciążenia glukozą - pomiędzy 24. a 28. tygodniem ciąży

Jest to badanie stężenia glukozy we krwi po doustnym podaniu 75g glukozy. Ma za zadanie wykryć ewentualną cukrzycę ciężarnych. W przypadku nadwagi lub niepokojącego wywiadu może być zlecone przez lekarza wcześniej.

Cukrzyca ciężarnych pojawia się, kiedy hormony wytwarzane przez łożysko zmieniają sposób działania insuliny w organizmie kobiety. Występuje ona u 3% kobiet w ciąży. Po porodzie mija. Może być jednak powodem problemów zdrowotnych u mamy i dziecka. Między innymi może doprowadzić do tego, że dziecko rodzi się bardzo duże (ponad 4 kg), co utrudnia poród i jest obciążeniem dla obojga.

 

Badanie USG

Szczegółowa ocena ciąży między jej 11. a 14. tygodniem obejmuje następujące elementy:

Badanie w kierunku wad uwarunkowanych genetycznie (test podwójny - PAPP-A )

Test jest wykonywany pomiędzy 11. a 14. tygodniem ciąży, jednak kluczowym parametrem pozwalającym na jego wykonanie jest wielkość dziecka. Wyniki badań są wprowadzane do programu komputerowego, który oblicza ryzyko urodzenia dziecka z zespołem Downa lub zespołem Edwardsa. Optymalnym wiekiem ciąży do wykonania badania jest 11.-14. tydzień od chwili zapłodnienia, który jest ustalany na podstawie badania USG, bezpośrednio poprzedzającego pobranie krwi od kobiety ciężarnej.

Wykrywalność wymienionych wag genetycznych za pomocą testu podwójnego wynosi 70%. Jednoczesne połączenie go z ultrasonograficznym pomiarem przezierności karkowej oraz kości nosowej płodu (test zintegrowany) daje z 95% pewnością możliwość wykrycia zespołu Downa.

Ogromną zaletą testu jest jego całkowite bezpieczeństwo. W praktyce badanie potwierdza prawidłowy rozwój płodu i pozwala rodzicom cieszyć się z właściwego rozwoju dziecka.

Badanie w kierunku wad uwarunkowanych genetycznie (test potrójny - , Estriol, AFP)

Test jest wykonywany pomiędzy 14 a 21 tygodniem ciąży. Polega na zbadaniu w surowicy krwi mamy trzech parametrów. Ich stężenia ulegają zmianom w przypadkach wielu patologii płodu i łożyska. Wyniki badań są wprowadzane do programu komputerowego, który oblicza ryzyko urodzenia dziecka z zespołem Downa, zespołem Edwarda oraz wadami wrodzonymi ośrodkowego układu nerwowego. Optymalnym wiekiem ciąży do wykonania badania jest 16.-17. tydzień od chwili zapłodnienia, który jest ustalany na podstawie badania USG, bezpośrednio poprzedzającego pobranie krwi od kobiety ciężarnej.

W przypadkach dodatniego testu potrójnego tj. wysokiego ryzyka urodzenia dziecka z zespołem Downa, zespołem Edwarda, lub otwartą wadą ośrodkowego układu nerwowego kobiecie ciężarnej proponuje się przeprowadzenie amniopunkcji (pobranie do badania płynu owodniowego) w celu weryfikacji wyniku.

Punkcja owodni

Punkcja owodni dostarcza wielu bardzo cennych informacji, ale wykonywana jest tylko w przypadkach poważnych przyczyn medycznych, takich jak wysokie ryzyko urodzenia dziecka z wadami genetycznymi.

Badanie wykonywane jest miedzy 15. a 18. tygodniem ciąży. Dostarcza precyzyjnych informacji o zdrowiu dziecka, ponieważ analizie podlegają jego komórki.

Badanie dla mamy jest prawie bezbolesne. Pod kontrolą ultrasonografu wprowadza się do worka owodniowego cienką igłę - więc de facto jest to tylko ukłucie w brzuch.

Przez igłę pobiera się 30 ml płynu owodniowego. Następnie komórki płynu owodniowego poddaje się badaniom biochemicznym i genetycznym.

Punkcja niestety nie jest bezpieczna dla dziecka. Ukłucie worka owodniowego i macicy może, choć bezbolesne dla mamy, wywołać skurcze i doprowadzić do poronienia. Dlatego też badanie to wykonuje się bardzo rzadko, gdy istnieje poważne ku temu medyczne wskazanie, o czym decyduje lekarz wspólnie z matką.

 

RUCHY DZIECKA!

Niewątpliwie jednym ze szczytowych momentów ciąży jest ten, w którym mama poczuje pierwszy ruch dziecka! Może to zdarzyć się już w 15.-16. tygodniu ciąży. Najczęściej jednak kobiety zaczynają je czuć około 20. tygodnia.

Kiedy moment ten staje się coraz bliższy, każdy ból, ruch jelit nasuwa pytanie - "czy to już to?" Kiedy jednak nadejdzie ta chwila - każda mama wie! Tego trzepotania w dole brzucha nie sposób pomylić z niczym innym! Dziecko staje się nieskończenie realne i bliskie.

Jeśli maluch już zacznie swoje akrobacje, to nie skończy ich do dnia porodu i nie będzie przejmował się tym, że mama prosi o spokój.

Pod koniec II trymestru ruchy będą tak wyraźne, że wszyscy będą mogli obserwować, jak gładka dotąd powierzchnia brzucha faluje pod naciskiem malutkich łokci i stópek.

 

Opracowane pod kierownictwem prof. dr hab. n. med. Romualda Dębskiego, Klinika Ginekologii i Położnictwa Szpitala im. W. Orłowskiego w Warszawie, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego.