Dieta przyszłej mamy a zdrowie dziecka

Wiele danych wskazuje na to, że choroby takie jak miażdżyca, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze czy otyłość częściej występują u osób, których urodzeniowa masa ciała była zbyt niska.

Rozwój dziecka w łonie matki w istotnej mierze zależy od ilości dostarczanych składników odżywczych (białek, tłuszczów, węglowodanów, witamin, minerałów) oraz tlenu. Każdy narząd i układ ma swój tzw. okres krytyczny, czyli czas intensywnego rozwoju. Nawet krótki niedobór ważnych substancji może ograniczać tworzenie nowych komórek (szczególnie w tkankach znajdujących się w okresie krytycznym), niejako programując organizm dziecka na całe życie.

Poniżej przedstawiamy najważniejsze składniki diety przyszłej mamy, które zagwarantują właściwy rozwój jej dziecka. Warto na nie zwrócić szczególną uwagę.

ENERGIA

Wzrost zapotrzebowania na kcal wynika zarówno ze zwiększonych potrzeb mamy, jak i dziecka. Jest on trudny do ustalenia, ale zaleca się zwiększenie wartości energetycznej diety o dodatkowe 360 kcal w II i 475 kcal w III trymestrze ciąży.

 

Nie zapominajmy przy tym, że przy wyższej wartości energetycznej diety - co ma miejsce w przypadku kobiet ciężarnych - wzrasta również zapotrzebowanie na wodę. Jest ona niezbędna miedzy innymi do prawidłowego metabolizowania i wykorzystania wszystkich składników odżywczych.

 

Do zapewnienia właściwego rozwoju dziecka konieczny jest również równomierny, odpowiedni przyrost masy ciała mamy.

 

• Jeśli przed ciążą miałyśmy wskaźnik BMI niższy niż 19,8 kg/m2, co oznacza niedobór masy ciała, powinnyśmy przytyć od 12,5 do 18 kg.

• Jeśli nasza masa ciała była prawidłowa (BMI 19,8 - 26 kg/m2), możemy przybrać od 11,5 do 16 kg.

• W przypadku przedciążowej nadwagi (BMI 26 - 29 kg/m2) przyrost masy ciała powinien wahać się między 7 a 11,5 kg.

• Jeśli nasze przedciążowe BMI było wyższe niż 29 kg/m2 (otyłość), nie możemy przybrać więcej niż 8 kg.

• Spodziewamy się bliźniaków? Przyrost masy ciała w ciąży powinien wynosić od 16 do 20,5 kg.

 

Zarówno zbyt wysoki jak i zbyt niski przyrost masy ciała w czasie ciąży może niekorzystnie wpływać na zdrowie dziecka.

 

BIAŁKO

Tworzy komórki dziecka i jest w dużym stopniu odpowiedzialne za jego prawidłowy wzrost w łonie mamy. Często kobiety przed ciążą spożywają dostateczne ilości tego składnika, dlatego nie muszą w trakcie jej trwania zwiększać jego podaży. Nie tyle ważna jest jednak ilość, co jakość białka. Dostateczne spożycie mięsa i jego przetworów oraz mleka i produktów mlecznych, znacząco może poprawić stan odżywienia przyszłej mamy, a tym samym zapewnić odpowiednie warunki dla rozwoju jej dziecka.

TŁUSZCZ

Ilość tłuszczów w diecie kobiety w ciąży powinna być podobna do tej sprzed ciąży i stanowić ok. 25-30% dziennej wartości energetycznej. I tutaj znów ważniejsza jest ich jakość. Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, głównie kwas linolowy i  linolenowy, których źródłem są oleje roślinne oraz tłuste ryby morskie, są bardzo ważne w rozwoju mózgu i siatkówki oka u dziecka. Decydujący jest III trymestr ciąży. Kobietom ciężarnym zaleca się jedzenie tłuszczów naturalnych (masło, miękkie margaryny wysokiej jakości). Tłuszcze utwardzane zawierają "trans" izomery kwasów tłuszczowych, które przechodząc przez łożysko mogą odkładać się w naczyniach pępowinowych i stanowić zagrożenie dla rozwijającego się dziecka.

ŻELAZO

Zapewnia prawidłowe powstawanie czerwonych ciałek krwi nie tylko mamy, ale także dziecka. Jest także niezbędne do budowy innych tkanek malucha. Istnieje ścisły związek między zawartością żelaza a odpornością. Uważa się, że niedobór żelaza w okresie ciąży może być przyczyną nadciśnienia u dziecka w okresie dorosłym. Jeśli dieta mamy nie jest dostatecznie bogata w żelazo, grozi jej anemia.

Żelazo znajdziemy w: czerwonym mięsie, żółtku jajka, orzechach, płatkach owsianych, fasoli, zielonych warzywach (szpinaku, brokułach, brukselce), kaszach. Łatwiej przyswaja się żelazo ze źródeł zwierzęcych. Aby zwiększyć wchłanianie tego pierwiastka z produktów roślinnych, należy spożywać więcej produktów bogatych w witaminę C. Niedobory żelaza obserwuje się bardzo często, szczególnie w II i III trymestrze ciąży. Zwykle konieczna jest jego farmakologiczna suplementacja.

JOD

Jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy, które mają znaczenie w prawidłowym rozwoju i funkcjonowaniu mózgu, warunkują prawidłowe różnicowanie i dojrzewanie komórek. Niedobór jodu w okresie ciąży jest bardzo niebezpieczny dla rozwijającego się dziecka, ponieważ może być przyczyną kretynizmu, objawiającego się najczęściej opóźnieniem w rozwoju oraz zaburzeniami mówienia i słuchu. W pożywieniu pierwiastek ten znajdziemy głównie w rybach morskich. Aby zapobiegać jego niedoborom obligatoryjnie w Polsce joduje się sól.

WODA

W przeciętnym 13,5 kg przyroście masy ciała w ciąży 4,5 kg stanowią płyny, m.in.: płyn owodniowy i zwiększona objętość krwi matki. Przez okres ciąży płyn owodniowy stanowi dla płodu naturalne środowisko życia. Jest barierą chroniącą go przed wstrząsami mechanicznymi, gwałtownymi zmianami temperatur oraz infekcjami. Płód pobiera niezbędną do swego rozwoju wodę z organizmu matki. Wymiana wody zachodząca pomiędzy płynem owodniowym i organizmem matki wynosi około pół litra na godzinę. Dlatego tak ważna jest jej jakość.

Picie odpowiedniej ilości płynów zapewni odpowiednią ilość składników odżywczych rozwijającemu się dziecku oraz oczyści z toksyn organizm zarówno matki jak i dziecka. Zapotrzebowanie płodu na wodę rośnie w miarę zaawansowania ciąży i najwyższe jest w ostatnim trymestrze. Kobieta powinna wówczas pić za dwoje.

Spożywanie odpowiedniej ilości wody jest najlepszym i najprostszym sposobem profilaktyki wielu problemów pojawiających się w ciąży m.in. zapalenia pęcherza, zaparć czy nudności i wymiotów.

 

Każda kobieta ciężarna, która nie ma pewności, co do odpowiedniego składu swojej diety (stosuje dietę eliminacyjną, wegańską, wegetariańską itp.), powinna ustalić z lekarzem ginekologiem i dietetykiem skład ilościowy i jakościowy spożywanych produktów, aby nie dopuścić do niedoborów żywieniowych własnego organizmu, a tym samym do zaburzeń rozwoju jej dziecka. Należy pamiętać o tym, że nie można przyjmować jakichkolwiek preparatów farmaceutycznych bez porozumienia ze specjalistą.

 

dr n. med. Aneta Czerwonogrodzka, dietetyk, Zakład Żywienia Człowieka, Warszawski Uniwersytet Medyczny