Czy mleko jest zdrowe?

Nie istnieje taki produkt spożywczy, który zawierałby w swoim składzie jednocześnie wszystkie niezbędne skladniki odżywcze. Jednak mleko i jego przetwory należą do produktów najbardziej "wszechstronnych" pod tym względem i jak wynika z badań naukowych stanowią niezbędny i bardzo wartościowy składnik jadłospisów większości ludzi na całym świecie. Mimo tego znajdują się i tacy, którzy mocno krytykują jego walory...

 

Z badań wynika, że dzieci jeszcze nigdy nie miały w swoich dietach takich niedoborów wapnia jak w obecnych czasach. Wszystko to przez nadmiar żywności typu fast - food i słodyczy a zbyt małą ilość mleka i jego przetworów. Z tym wszystkim mogą wiązać się niedobory białka i witamin z grupy B, których przetwory z mleka są doskonałym źródłem. Mleko zawiera również witaminy A, D i E.

NAJLEPSZE ŹRÓDŁO WAPNIA

Powszechny jest pogląd, że mleko jest najlepszym źródłem wapnia. Nie dlatego, że ma go najwięcej, ale zawiera ono również białka, które ułatwiają jego przyswajanie przez organizm. Nie ma innego produktu spożywczego, z którego byłby on tak dobrze wchłaniany. Można więc śmiało stwierdzić, że o ile białko, tłuszcze, węglowodany a nawet witaminy, które są w mleku można uzupełnić innymi produktami, to zawartego w nim wapnia niczym nie da się zastąpić.

Wapń to główny budulec kości i zębów. Jest niezbędny również do prawidłowego funkcjonowania mięśni i krzepnięcia krwi oraz produkcji ciał odpornościowych, enzymów i hormonów. Istnieją również badania mówiące o tym, że dostateczne spożycie tego pierwiastka chroni przed otyłością i chorobami cywilizacyjnymi.

RÓŻNE "ODSŁONY" MLEKA

Na rynku istnieje kilka rodzajów mleka: pasteryzowane, UHT, itp. Warto przy tym wiedzieć, że rodzaj zastosowanej obróbki termicznej nie obniża w istotnym stopniu zawartości wapnia, fosforu, potasu, magnezu i cynku. Mogą natomiast wystąpić różnice w zawartości witamin, głównie A i D. Dane naukowe wskazują na przewagę w tej kwestii mleka pasteryzowanego nad UHT.

 

Obok mleka bardzo wartościowe są również jego przetwory. Wyróżnia się 2 grupy napojów mlecznych: niefermentowane - mleko kawowe, kakaowe, koktajle mleczno - owocowe oraz fermentowane. Wśród nich największe znaczenie w diecie dziecka mają: mleko acidofilne, jogurt, kefir i maślanka.

W 1 szklance jogurtu naturalnego znajdziemy ok. 400 mg wapnia, a oprócz tego białko, witaminy i inne minerały. Do jego produkcji używa się szczepów bakterii, które wspomagają trawienie i w zależności od użytego szczepu również odporność. Jogurt (bez dodatków) można podawać dzieciom po skończeniu 10. miesiąca życia.

Podobne, korzystne działanie ma kefir, choć jego wartość odżywcza jest nieznacznie niższa od jogurtu. Warto jednak pamiętać, że posiada on zdolność rozkładania substancji rakotwórczych, dostarczanych z pożywieniem. A dzięki substancjom o działaniu antybiotycznym hamuje rozwój chorobotwórczych drobnoustrojów w przewodzie pokarmowym. Dostarcza również witamin z grupy B. Można go bezpiecznie stosować w żywieniu dzieci powyżej 1. roku życia.

 

Piramida zdrowego żywienia zaleca, aby codziennie spożywać, co najmniej 2 pełne szklanki mleka (najlepiej chudego, do 2% tłuszczu) lub tyle samo jogurtu, kefiru, ewentualnie dwa plasterki sera żółtego, typu feta czy mozzarella. Ser biały ma niewiele wapnia ("ucieka" on do serwatki). Maluch musiałby zjeść ok. 4 naleśników lub 20 leniwych pierogów, żeby dostarczyć tyle wapnia ile zawiera 1 szklanka mleka.

NIE LUBIĘ MLEKA

Mleko i jego przetwory można skutecznie "przemycić" w takich potrawach jak kanapki, zapiekanki, naleśniki, omlety, pierogi czy różnego rodzaju sałatki (z dodatkiem np. mozzarelli, fety lub sosu jogurtowego). Dobrym sposobem przemycenia mleka jest budyń lub lody śmietankowe i mleczne. Ale tutaj zachowajmy umiar i traktujmy takie produkty raczej jako słodycze. Przygotowujmy za to do woli koktajle mleczno - owocowe.

NIE MOGĘ PIĆ MLEKA

Niekiedy jeden ze składników mleka: cukier - laktoza nie jest tolerowany przez organizm malucha. Problem ten może narastać wraz z wiekiem. Stan taki nazywamy nietolerancją laktozy. Wiąże się on zazwyczaj z: bólami brzucha, skurczami żołądka, wzdęciami, niekiedy biegunką. Jednak zazwyczaj dzieci te dobrze tolerują wszystkie przetwory z mleka i nie ma problemu z dostarczeniem odpowiedniej ilości wapnia z dietą. Gorsza sytuacja występuje w przypadku alergii na białko mleka krowiego. Wówczas konieczna jest pomoc specjalisty dietetyka, aby jadłospis malucha był dobrze zbilansowany.

 

Podsumowując, mleko i jego przetwory są produktami o najwyższej wartości odżywczej. Są źródłem wielu składników zapewniających właściwe funkcjonowanie organizmu. Wykazują korzystny wpływ w profilaktyce chorób cywilizacyjnych, a ich spożycie gwarantuje zdrowie w każdym okresie życia człowieka.

 

 

Autor: dr n. med. Aneta Czerwonogrodzka, dietetyk, Zakład Żywienia Człowieka, Warszawski Uniwersytet Medyczny