Coś na zdrowy ząb...

Racjonalne żywienie polegające na podawaniu prawidłowo zbilansowanych posiłków nie tylko pomaga utrzymać prawidłowy rozwój dzieci, ale jest również jedną z metod zapobiegania próchnicy, która jest najbardziej rozpowszechnioną chorobą narządu żucia. Występuje we wszystkich krajach i jest główną przyczyną utraty zębów przez dzieci i młodzież.

 

Do zapoczątkowania procesu próchnicowego, konieczne jest jednoczesne współdziałanie kilku czynników.

fermentujące węglowodany + podatny ząb + bakterie + czas = powstawanie ubytków

Zaburzenia mineralizacji powstają głównie w okresie rozwoju zawiązków zębów. Są one zwykle związane z niedoborem składników budulcowych w tym pełnowartościowego białka, składników mineralnych (wapnia, fosforu, magnezu, żelaza, fluoru, miedzi i cynku) oraz witamin (A, C, D). Ewentualne niedobory żywieniowe, pojawiające się zarówno w okresie rozwoju zębów jak również po jego zakończeniu, są trudne do uzupełnienia w późniejszym czasie za pomocą odpowiedniej diety.

Zapobieganie próchnicy ma na celu zmniejszenie tworzenia kwasów oraz zwiększenie odporności szkliwa zębów na rozpuszczanie.

Zapobieganie próchnicy = odpowiednia higiena jamy ustnej + właściwa ilość fluoru + odpowiednia dieta

Higiena jamy ustnej to wszelkie działania mające na celu usunięcie resztek pokarmowych i złogów nazębnych - szczotkowanie zębów, płukanie jamy ustnej, ale również spożywanie pokarmów oczyszczających.

Do tej grupy zalicza się wszystkie produkty spożywcze i potrawy, które skutecznie usuwają miękkie naloty z zębów. Są to przede wszystkim:

• świeże owoce i warzywa - jabłka, pomarańcze, marchew, rzodkiewka, seler, brokuły, kalafior, ogórek, pomidory,

• orzechy i nasiona,

• pieczywo razowe i produkty pełnoziarniste,

• bezcukrowa guma do żucia,

• sery, mleko i naturalne przetwory mleczne (jogurt, kefir, maślanka),

• jajka,

• ryby, kurczak, indyk i inne produkty białkowe.

 

Zalecenia profilaktyki próchnicy zębów dla dzieci wskazują również na przestrzeganie diety bez nadmiaru słodyczy, ponieważ u maluchów charakteryzujących się dużym spożyciem "białego" cukru obserwuje się większe nasilenie zmian próchnicowych.

Taką zależność dostrzeżono już dawno. W okresach, kiedy podaż sacharozy malała (np. okresy wojen) obserwowano zmniejszenie nasilenia występowania próchnicy. Obecnie używa się nawet pojęcia "diety próchnicotwórczej" dla określenia sposobu żywienia, charakteryzującego się wysoką zawartością cukrów prostych (glukozy, fruktozy) i dwucukrów (głównie sacharozy - najbardziej próchnicotwórczego z węglowodanów, ale również maltozy i laktozy).

 

Najbardziej próchnicotwórczy wpływ mają produkty, takie jak:

• banany,

• rodzynki,

• pszenne pieczywo,

• herbatniki,

• frytki i chipsy,

• słodkie batony, twarde cukierki,

• ciasteczka, krakersy, pączki,

• cukierki z galaretką, żelki i inne "klejące" słodycze,

• słodzone napoje, zwłaszcza napoje gazowane typu cola.

 

Do innych czynników, które mają wpływ na powstawanie próchnicy należą:

• czas narażenia zębów na fermentujace cukry,

• to jak długo pokarm pozostaje w buzi malucha,

• ilość jedzenia jaka przykleja się do zębów,

• czas, który upływa między zjedzeniem produktu a szczotkowaniem zębów (powinien nie być dłuższy niż 30 min.),

• spożywanie słodkich pokarmów pomiędzy posiłkami,

• jedzenie w nocy, gdy produkcja śliny wypłukującej cukier jest ograniczona.

 

Uważajmy na dziecięcą próchnicę "butelkową"

Jej przyczyną jest najczęściej podawanie dziecku butelki wypełnionej płynem, zawierającym węglowodany, wówczas, gdy malec idzie spać. Są to wszelkie mieszanki mlecze, soki, napoje ale także mleko matki. Jeśli malec ma nawyk zasypiania z butelką wypełnijmy ją niegazowaną wodą źródlaną.

Kilka profilaktycznych rad

Nauczmy malca szczotkować zęby po każdym posiłku, a przede wszystkim na noc. Szczotkowanie najlepiej zaczynać już od momentu pojawienia się pierwszego zęba. Na rynku dostępne są specjalne szczoteczki dla maluchów.

• Regularnie odwiedzajmy dentystę.

• Jeśli dziecko z jakiegoś powodu nie może umyć zębów po posiłku, zaoferujmy mu przekąskę przyjazną dla zębów (lista powyżej).

• Ograniczmy ilość i częstotliwość picia słodkich napojów. Najlepsza jest woda źródlana.

• Zadbajmy, aby dieta malucha była odpowiednio zestawiona i zawierała produkty, które sprzyjają zapobieganiu próchnicy.

 

Pamiętajmy, że właściwy sposób żywienia jest integralnym czynnikiem zdrowia jamy ustnej, dlatego zaleca się ścisłą współpracę stomatologa z dietetykiem w celu skutecznego zapobiegania występowania próchnicy.

 

 

Autor: mgr inż. Aneta Czerwonogrodzka, Zakład Żywienia Człowieka Akademii Medycznej w Warszawie